ท้าวเทพกระษัตรี ท้าวศรีสุนทร คือสองพี่น้องวีรสตรีแห่งเมืองถลาง ผู้รวบรวมชาวบ้านต้านทัพพม่าในสงครามเก้าทัพ พ.ศ. 2328 จนรักษาเมืองไว้ได้ ชาวภูเก็ตเรียกท่านทั้งสองด้วยความเคารพว่า “ย่าจัน ย่ามุก” วันนี้อนุสาวรีย์ของท่านที่อำเภอถลางยังเป็นจุดแรกที่คนภูเก็ตและนักท่องเที่ยวจำนวนมากแวะสักการะ หน้านี้สรุปประวัติแบบอ่านเข้าใจง่าย พร้อมข้อมูลการไปเยือนอนุสาวรีย์และสถานที่เกี่ยวข้องใกล้เคียง

อัปเดตข้อมูล: ตุลาคม 2569 โดยทีมภูเก็ตดรีมคอมพานี (ใบอนุญาตประกอบธุรกิจนำเที่ยว ททท.)

ประวัติท้าวเทพกระษัตรีและท้าวศรีสุนทรโดยย่อ

ท่านทั้งสองเกิดในช่วงปลายสมัยอยุธยา พี่สาวชื่อ จัน น้องสาวชื่อ มุก เป็นธิดาของจอมร้างบ้านตะเคียน ขุนนางผู้มีอำนาจในเมืองถลาง ตระกูลนี้ดูแลไพร่พลจำนวนมาก ทั้งการทำเหมืองดีบุก การค้าขาย และการหาอาวุธป้องกันเมือง ทำให้ทั้งคู่คุ้นเคยกับการบริหารคนและการตัดสินใจในยามคับขันมาตั้งแต่ยังสาว

คุณหญิงจันสมรสกับพระยาพิมล เจ้าเมืองถลาง ซึ่งถึงแก่อนิจกรรมไม่นานก่อนที่ศึกจะมาถึง เมืองถลางจึงอยู่ในสภาพไม่มีผู้นำในวันที่ข้าศึกยกทัพเข้ามา

วีรกรรมเกิดขึ้นในสมัยใด

วีรกรรมเกิดขึ้นในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น รัชกาลที่ 1 ระหว่างสงครามเก้าทัพ พ.ศ. 2328 ซึ่งพม่ายกทัพเข้ามาหลายทางพร้อมกัน หนึ่งในนั้นคือทัพที่ลงมาทางใต้และเข้าล้อมเมืองถลาง

  • ผู้นำการป้องกันเมือง – คุณหญิงจันและคุณมุกร่วมกับกรมการเมืองและพระยาทุกขราช (เทียน) บุตรชายของคุณหญิงจัน วางแผนรับศึก
  • การเตรียมรบ – ตั้งค่ายรับข้าศึก ฝึกชาวเมืองทั้งชายและหญิงให้ใช้อาวุธ ตามที่เล่าสืบต่อกันมา ยังมีการให้ผู้หญิงแต่งกายเป็นทหารเพื่อให้ข้าศึกประเมินกำลังฝ่ายถลางสูงกว่าความจริง
  • ผลของศึก – ถลางถูกล้อมอยู่ราวหนึ่งเดือนเศษ จนทัพพม่าขาดเสบียงและต้องถอยกลับ ชาวถลางถือวันที่ 13 มีนาคม 2328 เป็นวันถลางชนะศึก
  • บรรดาศักดิ์ – รัชกาลที่ 1 โปรดเกล้าฯ ให้คุณหญิงจันเป็น “ท้าวเทพกระษัตรี” และคุณมุกเป็น “ท้าวศรีสุนทร” ส่วนพระยาทุกขราช (เทียน) ได้เป็นพระยาถลางในเวลาต่อมา

อนุสาวรีย์ท้าวเทพกระษัตรี ท้าวศรีสุนทร

อนุสาวรีย์ตั้งอยู่กลางวงเวียนบนถนนเทพกระษัตรี ตำบลศรีสุนทร อำเภอถลาง เป็นรูปหล่อสำริดสองพี่น้องในชุดสตรีไทยสมัยต้นรัตนโกสินทร์ ยืนถือดาบเคียงกัน หล่อโดยกรมศิลปากรในปี 2509 และพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จฯ ทรงเปิดพร้อมสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ ในปี 2510

  • เวลาเข้าชม – เป็นพื้นที่สาธารณะ แวะสักการะได้ทุกวัน ไม่มีค่าเข้า
  • การสักการะ – คนภูเก็ตนิยมนำดอกไม้ ธูปเทียน มาไหว้ขอพรก่อนเริ่มงานใหม่หรือก่อนเดินทาง บางคนแก้บนด้วยการจุดประทัด
  • ข้อควรระวัง – อนุสาวรีย์อยู่กลางวงเวียนที่รถค่อนข้างหนาแน่น ควรข้ามถนนด้วยความระมัดระวัง ช่วงเช้าตรู่และเย็นรถน้อยกว่า

การเดินทางไปอนุสาวรีย์

อนุสาวรีย์อยู่บนเส้นทางหลักระหว่างตัวเมืองภูเก็ตกับสนามบิน ทำให้แวะได้ง่ายทั้งขาไปและขากลับ

  • จากตัวเมืองภูเก็ต – ขับรถขึ้นเหนือตามถนนเทพกระษัตรี ใช้เวลาราว 25–30 นาที
  • จากสนามบินภูเก็ต – ขับลงใต้ตามถนนเทพกระษัตรี ใช้เวลาประมาณ 15–20 นาที
  • จากป่าตองหรือหาดฝั่งตะวันตก – ใช้เวลาราว 40 นาทีขึ้นไป ขึ้นกับสภาพการจราจร

ถ้าไม่มีรถส่วนตัว การเช่ารถพร้อมคนขับแบบครึ่งวันจะสะดวกที่สุด เพราะรถสาธารณะในภูเก็ตยังมีไม่มาก

สถานที่เกี่ยวข้องที่ควรไปต่อ

  • พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติถลาง – อยู่ห่างจากอนุสาวรีย์เพียงไม่กี่ร้อยเมตรทางถนนป่าคลอก จัดแสดงเรื่องราวศึกถลาง ประวัติเหมืองแร่ดีบุก และวิถีชาวจีนฮกเกี้ยนในภูเก็ต โดยทั่วไปเปิดวันพุธ–อาทิตย์ ควรสอบถามทีมงานก่อนเดินทาง
  • อนุสรณ์สถานเมืองถลาง (บ้านเหรียง) – สถานที่จัดการแสดงแสง สี เสียง ละครอิงประวัติศาสตร์ในงานประจำปี
  • วัดม่วงโกมารภัจจ์ – เล่ากันว่าเคยเป็นที่ฝึกไพร่พลก่อนศึกถลาง
  • วัดพระทอง และวัดพระนางสร้าง – วัดเก่าแก่ในอำเภอถลาง เดินทางต่อได้ในเวลาไม่นาน

งานวีรสตรีเมืองถลางประจำปี

จังหวัดภูเก็ตจัดงานรำลึกวีรกรรมท้าวเทพกระษัตรี ท้าวศรีสุนทร ทุกเดือนมีนาคม ช่วงวันที่ 13 มีนาคม มีพิธีบวงสรวงที่อนุสาวรีย์และการแสดงละครประวัติศาสตร์ เช่น ในปี 2569 จัดการแสดงแสง สี เสียง ระหว่างวันที่ 13–16 มีนาคม ที่อนุสรณ์สถานเมืองถลาง (บ้านเหรียง) ใครวางแผนมาภูเก็ตช่วงนี้ถือเป็นโอกาสดีที่จะได้เห็นประวัติศาสตร์ท้องถิ่นแบบมีชีวิต

เคล็ดลับการเที่ยวสายประวัติศาสตร์ที่ถลาง

  1. เริ่มที่พิพิธภัณฑ์ก่อน แล้วค่อยไปอนุสาวรีย์ จะเข้าใจเรื่องราวและรู้สึกอินกว่า
  2. แต่งกายสุภาพ โดยเฉพาะถ้าต่อด้วยการเข้าวัด
  3. จัดไว้เป็นจุดแวะก่อนขึ้นเครื่องหรือหลังลงเครื่อง ใช้เวลาเพียง 30–60 นาที
  4. ถ้ามากับเด็ก ๆ หรือนักเรียน ทริปนี้ช่วยเชื่อมบทเรียนประวัติศาสตร์กับสถานที่จริงได้ดี

คำถามที่พบบ่อย

ท้าวเทพกระษัตรีและท้าวศรีสุนทรมีชื่อเดิมว่าอะไร?
ท้าวเทพกระษัตรีชื่อเดิมว่า “จัน” ท้าวศรีสุนทรชื่อเดิมว่า “มุก” ทั้งสองเป็นพี่น้องกัน ชาวภูเก็ตจึงเรียกว่าย่าจัน ย่ามุก

วีรกรรมท้าวเทพกระษัตรี ท้าวศรีสุนทร เกิดขึ้นในสมัยใด?
สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น รัชกาลที่ 1 ในสงครามเก้าทัพ พ.ศ. 2328

ทำไมวันที่ 13 มีนาคมจึงสำคัญกับชาวภูเก็ต?
เป็นวันที่ถือกันว่าทัพพม่าถอยออกไปและเมืองถลางชนะศึก จังหวัดจึงจัดงานรำลึกทุกปีในช่วงวันนี้

อนุสาวรีย์อยู่ตรงไหน เข้าชมเสียเงินไหม?
อยู่กลางวงเวียนถนนเทพกระษัตรี อำเภอถลาง ระหว่างตัวเมืองกับสนามบิน แวะสักการะได้ทุกวันโดยไม่มีค่าเข้า

ใช้เวลาเที่ยวบริเวณนี้นานเท่าไร?
ถ้าแวะเฉพาะอนุสาวรีย์ประมาณ 20–30 นาที ถ้ารวมพิพิธภัณฑ์และวัดใกล้เคียงควรเผื่อครึ่งวัน

วางแผนเที่ยวถลางกับภูเก็ตดรีมคอมพานี

อยากแวะอนุสาวรีย์ท้าวเทพกระษัตรี ท้าวศรีสุนทร ระหว่างทางไปสนามบิน หรือจัดทริปครึ่งวันสายประวัติศาสตร์ถลาง ทักไลน์ @487oaerv แจ้งวันที่ จำนวนผู้เดินทาง และที่พัก ทีมงานในภูเก็ตจะช่วยจัดรถพร้อมคนขับและเส้นทางให้เหมาะกับเวลาของคุณ